Darmfunctie: kauwgom geven na abdominale chirurgie.

Let op: Deze CAT is verouderd en verdient een update! Start update!

algemene gegevens

Auteurs: Marja Storm-Versloot
Autorisator: Hester Vermeulen
Datum: nov 2014

de aanbeveling

• Het is sterk aan te bevelen om kauwgom (drie- of viermaal per dag) aan te bieden aan patiënten na
abdominale chirurgie om het herstel van de maagdarmfunctie te stimuleren.
• Niveau van bewijs: A1

Stap 1: Ask

Klinisch Scenario

Je werkt op een algemene chirurgische afdeling. Regelmatig ontwikkelen patiënten na een buikoperatie een
ileus of komt de ontlasting laat op gang. Een collega vraagt zich af of het geven van kauwgom zal helpen om
dit te voorkomen, vanuit de gedachte dat het regelmatig doorgeslikte speeksel het maagdarmstelsel prikkelt.
Je besluit op zoek te gaan naar wetenschappelijk bewijs voor dit idee.

PICO

P: Patiënt na een buikoperatie
I: Kauwgom
C: Niets of een andere interventie
O: Ileus, flatus, defecatie en opnameduur

Stap 2: Acquire

De Zoekstrategie

Search: PubMed en Cochrane. Er is gezocht naar Systematic Reviews (SR) en gerandomiseerde onderzoeken
(RCT).
Zoektermen: postoperative, chewing gum, ileus.
Resultaten: 11 SRs. Zeven SRs betreffen colorectale chirurgie patiënten, 2 SRs een gecombineerde
patiëntengroep, en 2 SRs patiënten na een keizersnede. We beperken ons tot de SR met de meest uitgebreide
gecombineerde patiëntengroep [1]
, omdat de studies van de andere colorectale SRs hierin zijn opgenomen. We
vullen de resultaten aan met de grootste SR over keizersnedes².

Stap 3: Appraise

De Kritische Beoordeling

Beide SRs [1,2] zijn goed uitgevoerd. We maken wel een kanttekening over de wijze waarop wordt omgegaan
met heterogeniteit. Alle resultaten worden namelijk gepoold, ondanks dat er een zeer groot verschil tussen de
studies aanwezig is. Beide SRs beschrijven wel netjes de heterogeniteit en gaan na wat de effecten hiervan zijn.
Li [1]
beschrijft 17 RCTs met in totaal 1374 patiënten (kauwgom: 686 en geen kauwgom: 688). Suikervrije
kauwgom werd direct postoperatief driemaal of viermaal daags gegeven, waarbij patiënten 5 minuten tot
1 uur moesten kauwen. Acht RCTs betreffen patiënten die een colectomie ondergaan (N=318), 4 RCTs gaan
over patiënten na een keizersnede (N=836), 5 RCTs beschrijven een gemengde patiëntengroep, o.a. na een
gastrectomie, gastro-intestinale chirurgie, intestinale resectie, appendectomie of een ileostomie (N=220).
Er wordt verder nog een onderscheid gemaakt tussen ‘open’ (N=1237) en laparoscopische chirurgie (N=93).
De onderliggende geïncludeerde RCT’s waren kwalitatief redelijk. Elf studies zijn adequaat gerandomiseerd,
bij 1 studie was de randomisatie niet adequaat en bij 5 was dit niet duidelijk. Blindering van patiënten is
niet mogelijk, maar bij 5 studies werd wel de uitkomstbeoordelaar geblindeerd. De studies waren over het
algemeen klein; 11 studies includeerden minder dan 100 patiënten.

De Resultaten

A: Tijd tot flatus (17 studies; N=1374). Patiënten die kauwgom kregen hebben een significante snellere tijd
tot flatus. Het gewogen gemiddelde verschil (WMD) was -0.31 dag (95% betrouwbaarheidsinterval (BI)
-0.43 tot -0.19). Het significante effect verdwijnt als er alleen naar de colectomie groep (N=318) of naar de
laparoscopische chirurgie groep (N=93) wordt gekeken.
B: Tijd tot eerste defecatie (14 studies; N=1140). Patiënten die kauwgom kregen hebben een significante
snellere tijd tot de eerste defecatie (WMD -0.51 dag, 95% BI -0.73 tot -0.29). Ook hier verdwijnt het
significante effect als er alleen naar de laparoscopische chirurgie groep (N=70) wordt gekeken.
C: Opnameduur (13 studies; N=1192). Patiënten die kauwgom kregen hebben een significante kortere
opnameduur (WMD -0.72 dag, 95% BI: -1.02 tot -0.43). Ook hier geldt dat het significante effect verdwijnt bij
de colectomie en laparoscopische chirurgie groep.

In de SR met patiënten na een keizersnede²
worden naast de hierboven al genoemde RCTs nog een
paar andere studies geïncludeerd (in totaal 7 RCTs met 1462 patiënten). Ook deze SR laat zien dat
bij kauwgomgebruik de flatus en eerste stoelgang sneller op gang komt. Echter de significantie t.a.v.
opnameduur verdwijnt. In deze SR²
wordt ook de uitkomstmaat ileus gerapporteerd (3 studies; N=1086).
Kauwgomgebruik gaf een lagere kans op ileus, met een Odds Ratio van 0.36 (95% BI 0.19 tot 0.69).

Stap 4: Apply

De Conclusie

De gevonden SRs zijn goed uitgevoerd en laten zien dat het gebruik van kauwgom leidt tot een sneller herstel van de maagdarmfunctie ten opzichte van standaard postoperatieve zorg, maar niet tot sneller ontslag uit het ziekenhuis. Bij patiënten na een keizersnede wordt een significant bewijs gevonden dat het kauwen van kauwgom de kans op een ileus verlaagt. Verder wordt aangegeven dat kauwgom goed verdragen wordt en er geen bijwerkingen optreden. De duur van het kauwen en de frequentie (driemaal of viermaal daags) lijkt niet uit te maken.

De Aanbeveling

• Het is sterk aan te bevelen om kauwgom (drie- of viermaal per dag) aan te bieden aan patiënten na
abdominale chirurgie om het herstel van de maagdarmfunctie te stimuleren.
• Niveau van bewijs: A1

Stap 5: Assess

Toepassing in de praktijk

De resultaten van de SRs zijn generaliseerbaar voor alle abdominale geopereerde patiënten. Geconcludeerd kan worden dat kauwgom een goedkoop en veilig middel is om het herstel van de maagdarmfunctie na abdominale chirurgie te stimuleren bij patiënten die nog niet kunnen of mogen eten. Wanneer kauwgom niet door de ziekenhuis apotheek geleverd wordt, is het van belang het positieve effect van kauwgom te bespreken met chirurgen en apothekers om daadwerkelijke toepassing in de praktijk mogelijk te maken.

Bronvermelding

1. Li S, Liu Y, Peng Q, Xie L, Wang J, Qin X. Chewing gum reduces postoperative ileus following abdominal
surgery: a meta-analysis of 17 randomized controlled trials. Journal of Gastroenterology and Hepatology.
2013;28(7):1122-1132.
2. Craciunas L, Sajid MS, Ahmed AS. Chewing gum in preventing postoperative ileus in women undergoing
caesarean section: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. International
Journal of Obstetrics and Gynaecology. 2014;121(7):793-800.

Geef een reactie