Psychose: cafeïne gebruik bij psychotische of schizofrene patiënten.

Let op: Deze CAT is verouderd en verdient een update! Start update!

algemene gegevens

Auteurs: Paul Doedens
Autorisator: Trudy Koomen en Marja Storm-Versloot
Datum: dec 2012

de aanbeveling

• De aanbeveling is om patiënten met psychotische symptomen geen of weinig cafeïne te laten consumeren
(koffie, thee of frisdrank). Het is te overwegen om louter cafeïnevrije koffie en thee aan te bieden op
afdelingen waar veel patiënten verblijven met een psychose of schizofrenie.
• Niveau van bewijs: B

Stap 1: Ask

Klinisch Scenario

Een psychiatrisch opgenomen patiënt met schizofrenie dronk tijdens onbegeleide vrijheden veel
energiedrankjes. Bij terugkomst was hij gespannen en vroeg om rustgevende medicatie. De vraag ontstond of
er een samenhang bestaat tussen het gebruik van cafeïne en deze klachten.

PICO

P: Patiënten met psychotische symptomen
I: Overmatig gebruik van cafeïne
C: Geen gebruik cafeïne
O: Verergering van psychotische symptomen

Stap 2: Acquire

De Zoekstrategie

Search: PubMed, Cochrane, CINAHL, EMBASE, PsycInfo en CBO.
Zoektermen: cafeïne, psycho*, psychosis, psychotic disorder, schizophrenia.
Resultaten: 4 case reports [1-4], 2 vergelijkende studies [5,7] en 2 reviews [6,8].

Stap 3: Appraise

De Kritische Beoordeling

Vier case reports [1-4] beschrijven de samenhang tussen cafeïne en positieve (b.v. hallucinaties, desorganisatie,
grootheid, euforie en inhoudelijk denkstoornissen) en negatieve symptomen (apathie, affectieve vervlakking,
sociaal terugtrek gedrag) van een psychose. Na excessief cafeïnegebruik trad er een sterke toename van
psychotische symptomen op, die weer normaliseerden na het verminderen van de cafeïne consumptie. Dit
suggereert een causaal verband.

De Resultaten

Koczapski [5]
doet een studie met een voor- en nameting waarin het effect van cafeïne op het gedrag van
klinische patiënten met schizofrenie (N=17) werd onderzocht. De interventie bestond uit de introductie van
cafeïnevrije koffie en het weren van andere cafeïne houdende dranken, maar er was weinig zicht op de intake
van de patiënten buiten de afdeling. Deze studie presenteert geen klinisch relevante effecten.
Hughes [6]
voert een narrative review uit met de vraag of patiënten met schizofrenie het gebruik van cafeïne
moeten vermijden. Deze review is van matige kwaliteit: de zoekstrategie is niet beschreven en er is geen
kritische beoordeling van de gevonden studies. Cafeïne heeft een aantoonbaar effect op de dopamine
huishouding (neurotransmitter die in verband wordt gebracht met psychoses en schizofrenie). Positieve
symptomen van schizofrenie verergeren bij cafeïne gebruik, waarbij een dosis-respons relatie wordt gemeld.
Lucas [7]
doet een experimenteel onderzoek bij klinisch opgenomen patiënten met schizofrenie (N=13),
waarbij 90 minuten na toediening van een hoge dosering cafeïne (10 mg/kg) of een placebo de psychotische
symptomen werden gemeten. In de cafeïne groep traden significante effecten op: meer euforie (t=3.06,
p<0,01) en denkstoornissen (t=3.47, p<0.01), minder terugtrek gedrag (t=-2.52, p<0.05). Verder was er een
significante hogere cortisolspiegel (t=3.97, p<0.01) en diastolische bloeddruk (t = 0.69, p<0.05). Dit suggereert
dat er meer stress was in de cafeïnegroep. Er werd geen effect gevonden op depressieve en angst klachten.
De studie is meer dan 20 jaar oud en heeft een kleine onderzoeksgroep. Er waren bij aanvang al verschillen
tussen beide groepen; dit maakt de resultaten onbetrouwbaar.
Broderick [8]
doet een narrative review over cafeïne en psychiatrische symptomen. Deze review geeft veel
algemene informatie, maar is niet systematisch uitgevoerd, geeft geen informatie over de zoekstrategie en de geincludeerde studies worden niet kritische beoordeeld. Cafeïne is een alkalinemengsel uit de xanthine
familie en heeft een stimulerend effect op het centrale zenuwstelsel, diurese en cardiaal. Ongeveer 99% van
de cafeïne wordt opgenomen in het bloed en werkt na 15 tot 45 minuten. De halfwaardetijd is ongeveer 3.5
uur. Door roken kan dit versnellen, waardoor rokers mogelijk minder effect van de cafeïne merken. Cafeïne
wordt geassocieerd met het veroorzaken van een psychose en het verergeren van psychotische symptomen
bij schizofrenie. De aanbevolen ‘veilige’ maximale dosering cafeïne is ongeveer 200 tot 300 mg per dag.
Insomnie is een belangrijk symptoom van overmatig cafeïne gebruik, om dit voorkomen zou men geen
cafeïne na 14 uur moeten drinken. Bij een intake van meer dan 500 mg cafeïne per dag kunnen symptomen
van verslaving en onthouding optreden, maar ook angst, depressie en psychose kunnen verergeren.
Psychiatrische patiënten consumeren tot wel 7 keer meer cafeïne dan de niet-psychiatrische populatie.

Stap 4: Apply

De Conclusie

Cafeïne heeft waarschijnlijk invloed op psychotische symptomen en kan agitatie en agressie in de hand werken. Diverse case reports melden psychotische decompensaties, die weer verdwenen wanneer de cafeïne intake omlaag ging. De resultaten zijn eenduidig en gebaseerd op diverse studies, waaronder 1 gerandomiseerde studie [7].

De Aanbeveling

• De aanbeveling is om patiënten met psychotische symptomen geen of weinig cafeïne te laten consumeren
(koffie, thee of frisdrank). Het is te overwegen om louter cafeïnevrije koffie en thee aan te bieden op
afdelingen waar veel patiënten verblijven met een psychose of schizofrenie.
• Niveau van bewijs: B

Stap 5: Assess

Toepassing in de praktijk

Wij adviseren om meer voorlichting te geven aan patiënten over de effecten van cafeïne en het gebruik van energiedrankjes te ontraden. Daarnaast adviseren wij om voortaan cafeïnevrije koffie te verstrekken aan patiënten die klinisch opgenomen zijn op afdelingen waar deze patiënten verblijven.

Bronvermelding

1. Caykoylu A, Ekinci O, Kuloglu M. Improvement from treatment-resistant schizoaffective disorder, manic
type after stopping heavy caffeine intake: A case report. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry
2008;32(1):1349–1350.
2. Cerimele JM, Stern AP, Jutras-Aswad D. Psychosis Following Excessive Ingestion of Energy Drinks in a
Patient With Schizophrenia. Am J Psychiatry 2010;167(3):535.
3. Tibrewal R, Dhillon R. Caffeine induced psychotic exacerbation. Aust NZ J Psychiatry 2011;45(2):179-180.
4. Zaslove MO, Russell RL, Ross E. Effect of caffeine intake on psychotic in-patients. Br J Psychiatry
1991;159(10):565-567.
5. Koczapski A, Paredes J, Kogan C, Ledwidge B, Higenbottam J. Effects of Caffeine on Behavior of
Schizophrenic Inpatients. Schizophr Bull 1989;15(2):339-344.
6. Hughes JR, McHugh P, Holtzman S. Caffeine and Schizophrenia. Psychiatr Serv 1998;49(11):1415-1417.
7. Lucas PB, Pickar D, Kelsoe J, Rapaport M, Pato C, Hommer D. Effects of the Acute Administration of Caffeine
in Patients with Schizophrenia. Biol Psychiatry 1990;28(1):35-40.
8. Broderick P, Benjamin AB. Caffeine and Psychiatric Symptoms: A Review. J Okla State Med Assoc
2004;97(12):538-542.

Geef een reactie